Miejsca walk i pamięci VII Rejonu 'Jelsk-Jaworzyn' - Ożarów Maz.

BORZĘCIN

     Pomnik z piaskowca, zbudowany wg wzoru przyjętego dla uczczenia miejsc egzekucji w Warszawie, został postawiony dla upamiętnienia ofiar zbrodni dokonanej przez żandarmerię niemiecką na początku sierpnia 1944 roku. Na tablicy wyryto słowa: "Miejsce uświęcone krwią Polaków poległych za wolność Ojczyzny. Tu 8 sierpnia 1944 roku hitlerowcy zamordowali 39 osób - mieszkańców Borzęcina i okolic". Wśród zabitych byli żołnierze 2 kompanii 7 Rejonu: Tadeusz Ciećwierz, Tadeusz Dzwonkowski, Ignacy Grzelecki, którzy zmierzali do oddziałów powstańczych walczących w Puszczy Kampinoskiej.

OŁTARZEW

CMENTARZ WOJENNY
     Na cmentarzu są pochowani żołnierze polscy polegli w bitwie, którą stoczyły we wrześniu 1939 roku oddziały Armii "Łódź" z wojskami niemieckimi. W kilkudniowych walkach pod Ołtarzewem i Ożarowem poległo 996 żołnierzy i oficerów i tylu zostało pochowanych na cmentarzu wojennym w Ołtarzewie. 18 maja 1997 roku na cmentarzu wojennym w Ołtarzewie został odsłonięty pomnik postawiony dla uczczenia pamięci 58 żołnierzy 7 Rejonu AK "Jaworzyn" poległych i zamęczonych w całym okresie zmagań z okupantami - od tego pierwszego, który zamęczony został w 1940 roku w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu, aż do ostatniego, którzy zginął w łagrze w ZSRR, już po zakończeniu II wojny światowej. Ich imiona i nazwiska zostały wykute na pomniku. Pomnik powstał z inicjatywy członków Koła nr 7 ŚZŻAK w Ożarowie Mazowieckim.

UL. KILIŃSKIEGO 20
     Tablica marmurowa ufundowana przez Zgromadzenie Księży Palotynów dla uczczenia pamięci członków zgromadzenia poległych i pomordowanych w czasie II wojny światowej. Tablicę umieszczono z lewej strony wewnętrznego, głównego wejścia do kościoła, mieszczącego się w głównym gmachu zgromadzenia w Ołtarzewie. Palotyni z Ołtarzewa od jesieni 1939 roku współpracowali z oddziałami konspiracyjnymi 7 Rejonu "Jaworzyn" AK. Pierwszym kapelanem konspiracyjnej organizacji w Ożarowie był palotyn ks. Stanisław Wierzbica, rektor seminarium. Również następni kapelani byli palotynami.

OKOLICE OŁTARZEWA

     Kilometr na zachód od drogi prowadzącej od szosy poznańskiej do Umiastowa, 200 m na północ od tej szosy, ustawiony został krzyż, a pod nim kamień z wykutym napisem. Kamień postawiono w miejscu, w którym poległ we wrześniu 1939 roku por. rez. WP Artur Radziwiłł, oficer 2 pp 2 DP Legionów Armii "Łódź". Zginął on w czasie ataku na oddziały wojsk niemieckich, które zajęły stanowiska na linii Ołtarzew-Umiastów. Kamień ufundowała rodzina Artura Radziwiłła.

OŻARÓW

TABLICA PAMIĄTKOWA NA TERENIE FABRYKI KABLI
     Na skwerze przed budynkiem administracyjnym został położony duży głaz narzutowy, na którym umieszczono tablicę z napisem: "W tej Fabryce, w październiku 1944 roku, znajdował się obóz przejściowy żołnierzy Powstania Warszawskiego, z którego wywieziono do obozów jenieckich 11 000 powstańców - chwała walczącym o wolność Polski. Koledzy i społeczeństwo Ożarowa Mazowieckiego". Autorem i wykonawcą projektu jest plastyk Jacek Lubraczyński, a fundatorem Gmina Ożarów Mazowiecki i Fabryka Kabli. Odsłonięcie i poświęcenie pomnika nastąpiło w 50 rocznicę Powstania Warszawskiego, 9 października 1994 roku.

SKRZYŻOWANIE UL. STRAŻACKIEJ I SZOSY POZNAŃSKIEJ
     Krzyż i tablica pamiątkowa. Wysoki krzyż drewniany, u podstawy którego położona jest tablica, postawiony dla uczczenia pamięci żołnierzy AK i WP - członków Ochotniczej Straży Pożarnej w Ożarowie, poległych i zamordowanych w latach 1939-1945. Ochotnicza Straż Pożarna w Ożarowie była organizacją, w której już w listopadzie 1939 roku powstała pierwsza, konspiracyjna grupa stawiająca sobie zadanie walki z okupantem.

DWOREK REICHERÓW
     Dworek położony u zbiegu ul. ks. Józefa Poniatowskiego i szosy poznańskiej. W końcowym okresie Powstania Warszawskiego dworek stał się kwaterą gen. SS Ericha von dem Bacha, dowódcy korpusu, który tłumił Powstanie. Tu 2 października 1944 roku, upoważnieni przez gen. Tadeusza Komorowskiego ps. "Bór" oficerowie: płk dypl. Kazimierz Iranek Osmecki ps. "Jarecki", ppłk dypl. Zygmunt Dobrowolski ps. "Zyndram", ppłk Franciszek Herman i tłumacz por. Alfred Korczyński podpisali umowę kapitulacyjną. Zgodnie z nią 2 października 1944 roku wieczorem umilkły ostatnie strzały w Powstaniu Warszawskim.

PILASZKÓW

CMENTARZ WOJENNY
     Na ustawionej w środkowej części cmentarza tablicy został wyryty napis: "Tu spoczywa 240 polskich żołnierzy 4 pułku piechoty 2 Dywizji Legionów, którzy polegli w dniach 12 i 13 września 1939 r. w walkach stoczonych z najeźdźcą hitlerowskim w rejonie Święcice - Pilaszków - Witki. Cześć ich pamięci".

WŁOCHY

UL. CIENISTA 16
     Tablica pamiątkowa na ścianie domu odsłonięta w styczniu 1993 roku. W piwnicach budynku nr 16 w okresie od 18 stycznia do kwietnia 1945 roku więziono żołnierzy AK i ludność cywilną z terenu Włoch, Ursusa, Piastowa, Pruszkowa, Ożarowa, Piaseczna i okolic. Stąd po kilkudniowym pobycie wywożono ich do łagrów i więzień na terenie ZSRR. Inicjatorami i realizatorami pamiątkowej tablicy są członkowie Koła nr 6 ŚZŻAK ze Środowiska 6 Rejonu AK "Helenów".

UL. FASOLOWA, cmentarz parafialny
     Grobowiec mauzoleum w postaci obelisku upamiętniający mieszkańców Włoch poległych w walce z Niemcami oraz pomordowanych w obozach koncentracyjnych i łagrach stalinowskich. We wnętrzu wmurowano urnę z prochami mieszkańców Włoch, którzy zginęli w obozach.

UL. FASOLOWA, cmentarz parafialny
     Groby wojenne 6 podchorążych AK. 6 marca 1944 roku we wsi Opacz zostało schwytanych przez Niemców, podczas ćwiczeń w terenie, 6 podchorążych z 7 Rejonu "Obroży", mieszkańców Włoch. Aresztowani i w bestialski sposób zastrzeleni, zostali pochowani w tajemnicy na cmentarzu we Włochach.

UL. POPULARNA 26, Straż Pożarna
     Tablica ku czci strażaków Ochotniczej Straży Pożarnej poległych w kampanii wrześniowej, Powstaniu Warszawskim, zamordowanych w obozach koncentracyjnych, rozstrzelanych i zastrzelonych na ulicach. Większość załogi OSP brała udział w konspiracji. 16 września 1944 roku cała załoga, umundurowana, z komendantem na czele, została wywieziona do obozów koncentracyjnych, kiedy Niemcy dokonywali masowych aresztowań i wywozu około 6 tysięcy mieszkańców Włoch.

UL. RYBNICKA 27, kościół św. Teresy
     Tablica pamięci harcerzy z Włoch poległych i zamordowanych w latach 1939-1945. Tablicę ufundowali w 1993 roku członkowie Szarych Szeregów Proporca "Viktoria", seniorzy ZHP.

UL. ŚWIERSZCZA 4, Park Kombatantów
     Głaz pamięci poświęcony mieszkańcom Włoch poległym w walkach o wolność i pomordowanym w obozach hitlerowskich w latach 1939-1945. Obok tablica upamiętniająca wydarzenia 16 września 1944 roku, kiedy na skwer parkowy Niemcy spędzili około 5-6 tysięcy mężczyzn Włochowian, których poprzez obóz przejściowy w Pruszkowie wywieziono do obozów koncentracyjnych. Akcja ta była represją za pomoc udzieloną powstańcom Warszawy. W obozach zagłady poniosła śmierć blisko połowa wywiezionych.

UL. TECHNIKÓW 4 (d. Fabryczna)
     Tablica na domu przy ul. Fabrycznej 4, który był 1 lutego 1942 roku miejscem odprawy dowództwa 2 baonu 7 pp "Garłuch" VII Obwodu AK. Do mieszkania, gdzie było zgromadzonych 12 osób, wskutek zdrady wdarli się Niemcy. Doszło do walki, w której zginęło 5 oficerów, pozostali, ujęci, zginęli rozstrzelani w Magdalence, zamęczeni w śledztwie i obozie koncentracyjnym.