Wojskowa Służba Kobiet

     Sierż/por. Eugenia Kamińska-Szymczak "Karola" przedstawiła w swej relacji organizację tego ważnego składnika struktur organizacyjnych IV Rejonu.

     W 1942 r. inspektor służb WSK prawobrzeżnych rejonów Anna Gałecka-Świętorzecka "Basia" zaproponowała Zofii Maciejewskiej "Jadze" objęcie funkcji kierowniczki WSK IV Rejonu. O swojej służbie kierowniczki WSK Rejonu "Jaga" napisała w 1986 r. "... Początkowo zwerbowałam nowe członkinie, następnie ustaliłam swoje zastępczynie - referentki poszczególnych służb: sanitarnej, łączności, gospodarczo-kwatermistrzowskiej, stosownie do otrzymanych instrukcji ze sztanu WSK VII Obwodu AK "Obroża". Poleciłam organizować szkolenie sanitariuszek, łączniczek oraz kobiet zorganizowanych w służbie gospodarczej. Uczestniczyłam w odprawach sztabu IV  Rejonu "Koralewo-Fromczyn". Na terenie IV Rejonu moim dowódcą był kpt. Stanisław Szulc "Kania", a jednocześnie podlegałam "Bonie" VII Obwodu "Obroża" Helenie Nieciowej.

     Skład osobowy sztabu WSK IV Rejonu: Zofia Maciejewska "Jaga" kierowniczka WSK, Kazimiera Kaszubska "Honorata" referentka ds. sanitarnych, Lubomira Jankowska "Gabriela" referentka ds. łączności w okresie 1942-1943 r., od końca 1943 r.  referentką ds. łączności była Jadwiga Mantorska-Piwocka "Kamila", Wanda Chrzanowska "Anna" referentka ds. gospodarczych.

     W IV  Rejonie zorganizowano 8 ośrodków pracy WSK, tj. w  Otwocku, Celestynowie, Karczewie, Wiązownie, Falenicy, Radości, Międzylesiu i w Wawrze-Aninie. Ośrodki te organizowano nie jednocześnie, najpóźniej powstały ośrodki we wsi Wiązowna i w 1943 r. w Karczewie. Kierowniczce WSK Zofii Maciejewskiej "Jadze" nie podlegał kolportaż prasy.

     Nie zachowała się ewidencja kobiet IV Rejonu. W opracowaniu por. J. Młodzińskiej podano, że stan liczebny WSK IV  Rejonu wynosił ogółem 350 kobiet, w tym: służba łączności 130 (37%), sanitarna 140 (40%), administracyjno-gospodarcza 50 (14%), wartownicza 30 (8,6% ogólnego stanu kobiet).

     Jak z  powyższego wynika, nie wyodrębniono kobiet zaangażowanych do propagandy, kolportażu i wywiadu. Należy sądzić, że zostały one włączone do grupy łączności lub sanitarnej.

     W dniu 1 VIII 1944 r. kobiety IV Rejonu otrzymały opaski biało-czerwone z napisem WSK i WP oraz zaświadczenia o  służbie w Armii Krajowej. W pracy konspiracyjnej WSK na szczególną uwagę zasługują nauczycielki, które potrafiły łączyć obowiązki żołnierza i pedagoga. Stałe kontakty z  ludźmi wynikające z charakteru ich pracy pozwoliły ukryć działalność w WSK. Przygotowując kandydatki do służby WSK nauczycielki-żołnierze organizowały drużyny harcerskie, tajne lekcje historii, tajne komplety gimnazjalne, a potem rekomendowały swoje uczennice do Armii Krajowej. W pracy tej wyróżniały się zwłaszcza: Franciszka Balcerowicz "Maria" nauczycielka w Otwocku, Zofia Kulińska "Hanka" w Celestynowie, Jadwiga Mantorska-Piwocka "Kamila" w Międzylesiu, Ludmiła Mossakowska "Jesień" w Wawrze, Helena Ozdobińska "Kaśka" w Falenicy, Julia Przeździecka "Barbara" w Zerzeniu, Jadwiga Puchalska "Henryka" w Aninie, Zofia Zawadzka "Mak" w Otwocku.

     Oto jak wspominają "Ewa", "Zosia" i "Hania" naukę w tajnym gimnazjum w Międzylesiu. "... Naszą szkołę zorganizowała i prowadziła w swoim domu w Międzylesiu pani Jadwiga Mantorska. Od 1940 r. do 1944 r. troszczyła się o  wszystkich i o wszystko, skąd i za co zaangażować nauczycielki, przy czym i na czym posadzić 44 uczniów, czym napalić w piecach, skąd wziąć dla nas podręczniki, zeszyty i inne pomoce naukowe, jak zapewnić bezpieczeństwo uczniom i nauczycielom. Przez wszystkie lata nauki rodzice pani Jadwigi strzegli i pilnowali szkoły, aby nas Niemcy nie zaskoczyli".

     Franciszka Balcerowicz "Maria" nauczycielka Szkoły Podstawowej w  Otwocku, poza ogromnym zaangażowaniem się w pracy konspiracyjnej, znalazła czas na uczenie dzieci żydowskich, przebywających w Domu dziecka. Co najmniej 3 razy w tygodniu przychodziła do Domu dziecka w Otwocku, przy ul. Warszawskiej 5, prowadzonego przez ss. Felicjanki. Siostry ukrywały dzieci żydowskie w wieku 7-8 lat, które nie mogły chodzić do szkoły. Te dzieci uczyła "Maria".