Pomnik "SZESNASTU" przywódców Polskiego Państwa Podziemnego

Pruszków, ul. Armii Krajowej 7 (dawniej Pęcicka 3)

     Pomnik "Szesnastu" jest pamiątką jednej z największych tragedii Państwa Polskiego. Tu do willi, gdzie po wkroczeniu wojsk sowieckich w 1945 roku, mieściła się siedziba NKWD, w dniach 27 i 28 marca zostali zaproszeni na "rozmowy" przywódcy Polskiego Państwa Podziemnego. W rzeczywistości była to prowokacja sowieckich służb specjalnych kierowanych przez gen. Iwana Sierowa vel Iwanowa. Przybyli wraz z ostatnim komendantem Armii Krajowej gen. Leopoldem Okulickim "Niedźwiadkiem" i wicepremierem rządu Janem Stanisławem Jankowskim, zostali podstępnie aresztowani i wywiezieni do Moskiewskiego więzienia. Tam, wbrew międzynarodowemu prawu byli sądzeni i skazani na więzienie. Okulicki, Jankowski i Jasiukiewicz w niewyjaśnionych okolicznościach zmarli.

     W ogrodzeniu willi, gdzie nastąpiło aresztowanie, staraniem Środowiska Żołnierzy VII Obwodu "Obroża", stanął pomnik "Szesnastu". Komitetowi budowy przewodniczył inż. Ryszard Matrzak, projekt wykonał architekt inż. Karol Żarski. Pomnik został odsłonięty w dniu 9 czerwca 1990 roku przez ministra Adama Bienia, wówczas jedynego jeszcze żyjącego z grupy aresztowanych "Szesnastu", i poświęcony przez ks.bp. Zbigniewa Kraszewskiego. Uroczystość uświetniła Kompania Honorowa WP, na czele której po raz pierwszy razem stanęły poczty sztandarowe Wojska Polskiego i Środowiska Żołnierzy Armii Krajowej. W uroczystości wzięły udział rodziny "Szesnastu", przedstawiciele władz państwowych i samorządowych oraz licznie zebrane społeczeństwo pruszkowskie.

     Pomnik to fragment muru z szesnastoma tablicami z czarnego granitu, każda z imieniem, nazwiskiem i wykazem pełnionych funkcji w Państwie Podziemnym. Pod tablicami, bardzo aktualny na miniony czas zakłamania, łaciński napis "LAUS AUDACIBUS CONTUMACIBUS - FIAT VERITAS ET IUSTITIA" co tłumaczy się: "Chwała odważnym, wytrwałym - niech się stanie prawda i sprawiedliwość". Obok szesnastu tablic umieszczono odlew brązowy kotwicy polski walczącej i opis historii upamiętnionych wydarzeń z podpisem: "W 45 - lecie wydarzeń potomnym rodacy". Po lewej stronie pomnika umieszczono metalowy krzyż i płonący znicz. Oto treść 16 tablic:

1. Kazimierz Bagiński 1890-1966 - wiceprzewodniczący KRN, wiceprzewodniczący Stronnictwa Ludowego
   


2. Adam Bień 1899-1998 - zastępca Delegata Rządu R.P. na Kraj, minister, adwokat, działacz Stronnictwa Ludowego
   


3. Józef Chaciński 1889-1954 - członek RJN, prezes Stronnictwa Pracy, adwokat
   


4. Eugeniusz Czarnowski 1904-1947 - członek RJN, prezes Zjednoczenia Demokratycznego, kpt. AK, ekonomista
   


5. Jan Stanisław Jankowski 1882-1953 - wicepremier, Delegat Rządu R.P. na Kraj, działacz Stronnictwa Pracy, inż chemik, zginął w sowieckim więzieniu
   


6. Stanisław Jasiukiewicz 1882-1946 - zastępca Delegata Rządu R.P. na Kraj, minister, wiceprezes Stronnictwa Narodowego, dr ekonomii politycznej, zginął w sowieckim więzieniu
   


7. Kazimierz Kobylański 1892-1978 - członek RJN, przedstawiciel Stronnictwa Narodowego, członek sztabu Narodowych Sił Zbrojnych, inżynier
   


8. Stanisław Michałowski 1903-1984 - członek RJN, wiceprezes Zjednoczenia Demokratycznego, prawnik
   


9. Stanisław Mierzwa 1905-1965 - członek RJN, przedstawiciel Stronnictwa Ludowego, adwokat
   


10. Leopold Okulicki 1895-1946 - generał, ostatni dowódca Armii Krajowej, komendant Sił Zbrojnych w Kraju "Niedźwiadek" zginął w sowieckim więzieniu
    


11. Antoni Pajdak 1894-1988 - zastępca Delegata Rządu RP na Kraj, minister, działacz Polskiej Partii Socjalistycznej - WRN, adwokat
    


12. Kazimierz Pużak 1883-1950 - przewodniczący RJN, przywódzca i współtwórca Polskiej Partii Socjalistycznej - WRN, prawnik, zginął w więzieniu w Rawiczu
    


13. Józef Stemler-Dąbski 1888-1965 - wiceminister departamentu informacji Delegatury RP, pedagog, członek PCK
    


14. Zbigniew Stypułkowski 1904-1979 - członek RJN, przedstawiciel Stronnictwa Narodowego, przywódca i współtwórca Narodowych Sił Zbrojnych, adwokat
    


15. Franciszek Urbański 1891-1949 - członek RJN, przedstawiciel Stronnictwa Pracy, urzędnik
    


16. Aleksander Zwierzyński 1880-1956 - wiceprzewodniczący RJN, prezes Stronnictwa Narodowego, dziennikarz